Het Vlak: in dialoog over complexe onderwerpen met behulp van objecten

Figuur 1. Afbeelding van materialen en set up van Het Vlak

Het Vlak is een creatieve, gemodereerde dialoogvorm waarbij deelnemers samen een situatie of onderwerp onderzoeken en verbeelden via objecten. Onder begeleiding van een moderator (ver)plaatsen deelnemers objecten, terwijl ze reflecteren op wat ze zien en ervaren. Er wordt niet toegewerkt naar een oplossing, maar naar een gezamenlijke verkenning van de complexiteit van de situatie en verschillende perspectieven hierop.

Het Vlak is geschikt om complexe of gevoelige onderwerpen bespreekbaar te maken en te oefenen met dialoogvaardigheden, zoals actief luisteren, bewustwording van eigen en andermans perspectief, en omgaan met ongemak.

Achtergrond

Het Vlak is samen met kunstenaarsplatform Building Conversation ontwikkeld als onderdeel van het Comenius onderwijsinnovatie project ‘Fostering an Open Mind and Open Attitude in Higher Education’ dat tot doel heeft om uitwisseling van perspectieven en dialoogvoering in het onderwijs te stimuleren met creatieve werkvormen.

Als onderdeel van dit project zijn de volgende leeractiviteiten ontwikkeld:

Open Mind game: een digitale game die perspectief nemen stimuleert
Playing Perspectives: een spel ontwerp toolkit waarin verschillende perspectieven worden onderzocht
Het Vlak: een creatieve dialoogvorm waarmee dialoogvaardigheden geoefend worden en gevoelige of complexe onderwerpen bespreekbaar worden.

On-campus

On-campus

Aan de hand van een vooraf vastgesteld onderwerp vindt in kleine groep een gesprek van 30-45 minuten plaats bij Het Vlak. Deelnemers gaan met behulp objecten en onder begeleiding van een moderator met elkaar in gesprek over actuele en complexe onderwerpen op het snijvlak van wetenschap en maatschappij. Na een korte pauze volgt een nagesprek waarin de deelnemers reflecteren op zowel de inhoud van het gesprek als hun ervaring met deze vorm van gesprek voeren.

Manual

Supplies needed

Moderator (extern of de docent na volgen van training)
Het Vlak materiaalkit (incl vloerdelen en objecten)

Let op:

Voor begeleiding van het gesprek wordt sterk aangeraden om met een getrainde moderator te werken. Volg zelf de training of kijk of er externe moderator beschikbaar is. Neem contact op met Sigrid Merx voor de mogelijkheden voor trainingen en externe moderatoren.

Reserveren van de materiaalkit
voor de binnenstad: via Sigrid Merx s.merx@uu.nl

voor Science Park via Robin Bos R.C.Bos-8@umcutrecht.nl

Set-up classroom

Een lokaal, zaal of buitenruimte met ongeveer 9m2 lege ruimte. Zet indien nodig stoelen en tafels aan de kant om voldoende deze ruimte te creeren. Hoe leger en rustiger de ruimte, hoe beter de vorm werkt. Leg Het Vlak en de objecten klaar.

Step 1 (Preparation)

Boek een geschikte ruimte (incl voorbereidingstijd) en de materialen. Regel een moderator of volg de training om zelf het gesprek te kunnen begeleiden.

Step 2 (Preparation)

Bepaal in overleg met de moderator of studenten het onderwerp van het gesprek. Kies een onderwerp/situatie die complex is en relevant is in de context waarbinnen het gesprek gevoerd wordt (bijvoorbeeld een specifieke cursus). Onderwerpen op het snijvlak van wetenschap en maatschappij zijn vaak geschikt, bijvoorbeeld klimaatverandering, inclusie, AI en ethiek, vaccinatie, dierproeven, polarisatie, dekolonisatie, adoptie, zelfbeschikking, de wolf in Nederland. Zie de docentenhandleiding voor voorbeelden.

Step 3 (Preparation)

Vertaal (in overleg met de moderator) het onderwerp naar een casus. Wie en wat, welke (f)actorenen en emoties spelen in deze complexe onderwerpen een rol? En hoe spelen deze op elkaar in? Formuleer de casus zo dat deze duidelijk maakt waar de spanning in de situatie zit en uitnodigt tot onderzoek en verkenning. Zie de docentenhandleiding voor voorbeelden.

Step 4 (Preparation)

Bereid de ruimte voor: zorg voor voldoende vrije ruimte en leg Het Vlak en de objecten klaar.

Step 5 (During class)

Introduceer de moderator en het leerdoel van de sessie in de bredere context van de cursus. Presenteer de casus, of laat de moderator dit doen. De moderator vraagt hierna de deelnemers zich rondom Het Vlak op te stellen en introduceert het gespreksformat. Ieder gesprek start met de vraag: doe je mee?

Step 6 (During class)

Aan de hand van Het Vlak, en onder begeleiding van de moderator, vindt een gesprek plaats van 30-45 minuten. Door objecten op het vlak te plaatsen en hun gedachten hierover te verwoorden, onderzoeken en verkennen de deelnemers met elkaar wie en wat, welke actoren, factoren en emoties een rol spelen in de situatie, maar vooral hoe deze zich tot elkaar verhouden en op elkaar inspelen. Daarbij is er rust en ruimte om te overdenken en eventuele spanningen en emoties te benoemen.

Step 7 (Reflection)

Na een korte pauze volgt een nagesprek waarin de deelnemers reflecteren op het gesprek. De nadruk ligt hierbij zowel op de manier waarop het gesprek is gevoerd – hoe was het om op deze manier een gesprek te voeren? – als op de inhoud – heeft het gesprek onze blik op het onderwerp verdiept of veranderd?

Step 8 (Evaluation)

Deelname aan Het Vlak biedt waardevolle mogelijkheden om de opgedane inzichten en ervaringen verder te integreren in het leerproces van de studenten. In een vervolgactiviteit kunnen zij bijvoorbeeld de reflectie verder uitwerken, het besproken onderwerp verder verdiepen of een andere gespreksvorm laten bedenken. Zie de docentenhandleiding voor suggesties.

Back